Breve grammatica (Συντομη γραμματικη)

1. Le articulos (Τα αρθρα)

un ενας, μια, ενα, (αοριστο αρθρο παντα το ιδιο).

un libro ενα βιβλιο; un porta μια πορτα; un regula ενας κανων.

le ειναι το οριστικο αρθρο (ο, η, το).

2. Le plural (Ο πληθυντικος)

-s (-es οταν η λεξη ληγει σε φωνηεν).

un nation, Nationes Unite τα Ηνωμενα Εθνη; un auto, multe autos.

3. Le adjectivos (Τα επιθετα)

Δεν κλινονται και μπαινουν συνηθως μετα το ουσιαστικο (υποκειμενο), κοντα και συνηθισμενα επιθετα μπορουν μα μπουν και μπροστα.

un bon libro, bon libros; un femina intelligente, feminas intelligente.

4. Le adverbios (Τα επιρρηματα)

Αυτα καταληγουν σε -mente (σε λεξεις που απαντουν στις ερωτησεις): ποτε; που; πως.

un auto rapide, le auto va rapidemente το αυτοκινητο παει γρηγορα.

Μετα απο -ic η καταληξη γινεται -amente, practicamente.

5. Le grado comparative e superlative (Ο συγκριτικος και υπερθετικος βαθμος)

Σχηματιζεται με plus και le plus αντιστοιχα.

grande μεγαλος, plus grande μεγαλυτερος, le plus grande μεγιστος.

un avion vola plus rapidemente que un ave ενα αεροπλανο πεταει γρηγοροτερα απο ενα πουλι.

6. Le pronomines personal (Προσωπικες αντωνυμιες)

Subjective

io tu ille illa illo nos vos illes illas illos
Υποκειμενικες εγω εσυ αυτος αυτη αυτο εμεις εσεις αυτοι αυτες αυτα
Objective me te le la lo nos vos les las los
Αντικειμενικες εμε εσε αυτον αυτην αυτο εμας εσας αυτους αυτες αυτα

Le forma passive: se (για παθητικη φωνη).

Le forma non personal: uno (καποιος, απροσωπη).

Μετα απο προθεσεις χρησιμοποιουμε μεκαιτε, διαφορετικα παντα υποκειμενικη μορφη.

7. Pronomines possessive (Κτητικες αυτωνυμιες)

mi tu su su su nostre vostre lor lor lor
μου σου της του του μας σας τους τους τους

8. Pronomines relative (Αναφορικες αυτωνυμιες)

qui [κι] ο οποιος, η οποια, το οποιον (τιθεται αυτι προσωπων σαν υποκειμενο).

que [κε] τον οποιον, την οποιαν, το οποιο (τιθεται στις υπολοιπες περιπτωσεις).

le qual ο οποιος (οτον ενικο).

le quales οι οποιοι (οτον πλυθηντικο).

lo que το οποιο, πραγμα το οποιο..., (αναφερεται σε μια ολοκληρη προταση).

cuje του οποιου.

9. Le pronomines e le parolas interrogative (Ερωτηματικες αντωνυμιες και λεξεις)

esque...? εισαγει μια ερωτηση που πρεπει να απαντηθει με ναι η οχι: Esque tu vide mi nove auto? Βλεπεις πραγματι το νεο μου αυτοκινητο; Μπορουμε να πουμε και: Vide tu mi nove auto?

qui? ποιος, ποια, ποιο (τιθεται αντι προσωπων).

que? τι; ποιος, ποια, ποιο (τιθεται αντι πραγματων)

qual? τι ειδους (ποιοτικη ερωτηση): Qual libro...? Τι ειδους βιβλιο...?

quando? (χρονολογικη ερωτηση): Quando arriva le traino? Ποτε ερχεται το τραινο?

como? πως (τροπικη ερωτηση): Como parla ille? Πως μιλαει αυτος?

ubi? που (τοπολογικη ερωτηση): Ubi habita vos? Που κατοικειτε?

proque? διατι (αιτιολογικη ερωτηση): Proque plora le infante? Γιατι κλαιει το παιδι?

quanto? ποσο (ποσοτικη ερωτηση ενικος): Quanto costa...? Ποσο κοστιζει...?

quante? ποσα Ποσο πολυ; Ποσα πολλα: Quante personas vide tu? Ποσα ατομα βλεπεις? (ποσοτικη ερωτηση πλυθηντικος).

10. Le verbos (Τα ρηματα)

infinitivo -r απαρεμφατο
presente - ενεστως
imperativo ...! προστακτικη
passato -va αοριστος
futuro -ra μελλων
conditional -rea υποθετικη
participio presente -nte μετοχη ενεστωτος
participio passate -te μετοχη παρακειμενου

Τριων ειδων ρηματα: a-ρηματα, e-ρηματα, i-ρηματα.

parlar να μιλω vider να βλεπω audir να ακουω
parla μιλω vide βλεπω audi ακουω
parla! μιλα vide! βλεπε audi! ακου
parlava μιλησα videva ειδα audiva ακουσα
parlara θα μιλω videra θα βλεπω audira θα ακουω
parlarea θα μιλουσα viderea θα εβλεπα audirea θα ακουα
parlante ομιλων vidente βλεπων audiente ακουων
parlate εχω μιλησει vidite εχω δει audite εχω ακουσει

Παρατηρηση: Στις μετοχες τα e-ρηματα μεταβαλλουν το e σε i και τα i-ρηματα αποκτουν ενα e μπροστα απο το -nte (ιδε audiente).

Τα συνηθισμενα βοηθητικα απλοποιουνται: haber, ha; esser, es και vader, va.

ha parlate, εχω μιλησει; habeva parlate, ειχα μιλησει.

Τα παθητικα ρηματα σχηματιζονται με το esser πλυσ -te.

le libro es vendite το βιβλιο πωλειται, le libro esseva vendite το βιβλιο πουληθηκε, le libro ha essite vendite το βιβλιο εχει πουληθει.

sia ειναι μια υποτακτικη φωνη του esser, η οποια εφαρμοζεται σαν προστακτικη.

Sia felice! Να εισαι ευτυχισμενος.

11. Le numerales (Αριθμητικες λεξεις)

zero, 1 un, 2 duo, 3 tres, 4 quatro, 5 cinque, 6 sex, 7 septe, 8 octo, 9 novem, 10 dece, 11 dece-un, 20 vinti, 21 vinti-un.

30 trenta, 40 quaranta, 50 cinquanta, 60 sexanta, 70 septanta, 80 octanta, 90 novanta, 100 cento, 1000 mille.

1e prime, 2e secunde, 3e tertie, 4e quarte, 5e quinte, 6e sexte, 7e septime, 8e octave, 9e none, 10e decime, 11e dece-prime, 20e vintesime.

1985 mille novem centos octanta-cinque.

238 duo centos trenta-octo.

8347 octo milles tres centos quaranta-septe.

10.987.654.321 dece milliardos novem centos octanta-septe milliones sex centos cinquanta-quatro milles tres centos vinti-un.

Δεκαδικοι: 34,798 trenta-quatro comma septe novem octo.

12. Syntaxe (Συνταξη)

Γενικα υποκειμενο-ρημα-αντικειμενο: un autor scribe libros.

Η συνταξη δεν παρουσιαζει δυσκολια για ελληνες αφου οι μεταλλαγες ειναι δυνατες.

Το ρημα στις ερωτησεις μπορει να μπει και μπροστα απο το υποκειμενο.

Tu vide nostre amica. Tu la vide. Vide tu nostre amica? Quando arriva le traino?

Κατασκευη λεξεων, Ι. Προθεσεις

ab- (γινεται abs- μπροστα απο c οχη t, και a- μποστα απο v) απο: ab·rupte αποτομα, abs·tinentia αποφυγη, a·verter αποστρεφομαι.

ad- (προσαρμοζεται συχνα στο ακολουθο συμφωνο), προς: ad·vocato, προσκαλεσμενος; at·traher, προσελκυω; al·luder, προσποιουμαι.

con-

  1. με, συν-, δια- (γινεται και com- col- co- cor- αναλογα με την ακολουθη λεξη): con·spiration, συνομωσια; com·poner, συνγκροτω; col·laborar, συνεργαζομαι; cor·recte, (δι)ορθος; co·hereditario, συνκληρονομος.
  2. ισχυροποιον: cor·roder, διαβρωνω.

de- απο-, κατα-: de-struer, καταστρεφω.

dis-

  1. αντιθεση: dis·harmonic, δισαρμονικος.
  2. διασπαση: dis·tribuer, διαμοιραζω.

ex- εκ-, εξ-, εξω-: ex·porto, εξαγω; e·migrar, μεταναστευω; ef·fluentia, εκχυλιζω.

extra- απο εξω, εκτος: extra·terr·estre, εξωγηινος.

extro- κατα εξω: extro·vertite, εξωτερικευομενος.

in-

  1. αντιθεση: in·official, μη υπερεσιακος; in·san, μη υγειης.
  2. μεσα, εισ-: in·vader, εισερχομαι (μπαινω μεσα).

inter- αναμεσα: inter·stellar, μεταξυ αστρων.

intra- μεσα σε, εντος: intra·cellul·ar, ενδοκυταρικος.

intro- εισ- κατα μεσα: intro·duction, εισαγωγη.

mis- καταχρηση, κακο-, λαθος: mis·usar, καταχρωμαι.

per- δια, τελειος: per·forar, διατρυπω.

post- μετα, επι-: post·ludio.

pre- προ-: pre·historic, προιστορικος.

pro- προ-, παρα-: pro·ducer, παραγω.

retro- ξανα: re·flecter, αντανακλω.

sub- υπο-, κατω απο: sub·marin, υποβρυχιο.

super- υπερ-, πανω απο: super·natur·al, υπερφυσικος.

 

-abile (γινεται -ibile οταν προκειτα για ρημα σε -ir, -er).

  1. Δυνατοτητα: form·abile, ικανος να μορφολογηθει.
  2. Εκτιμηση: honor·abile, αξιος εκτιμησης.

-ada

  1. Συνεχιζομενη εργασια: cavalc·ada, υππασια.
  2. Ποιον: limon·ada, λεμοναδα.
  3. Σειρα: colon·ada, σειρα απο κολωνες.

-age

  1. Συλλογη: foli·age, φυλλομα.
  2. Εργασια: ancor·age, αγκυροβολημα.

-al Γενικη καταληξη του επιθετου: centr·al, natur·al, (μετα απο -l) regul·ar, popul·ar.

-alia Σαβουρα: ferr·alia, papir·alia (σκουπιδια σιδηρου, χαρτιου).

-ano, -iano

  1. Οπαδος: luther·ano.
  2. Κατοικος: itali·ano.

-ar Καταληξη a-ρηματων: telephon·ar, arm·ar.

-ari Καταταξη: legend·ari, revolution·ari.

-ario

  1. Υπηρεσιακη ειδιοτητα: bibliothec·ario, secret·ario.
  2. Συλλογη: herb·ario, συλλογη φυτων; vocabul·ario.

-astro

  1. Υποτιμηση: poet·astro, ποιητακος; medic·astro, γιατρακος.
  2. Συγγενεια: (filio) fili·astro, θετος υιος.

-ata Πληρωση: (bucca, στομα), bucc·ata, μπουκωμενος.

-ato Ποστο, υπηρεσια: consul·ato, celib·ato, professor·ato.

-eria Επιχειρηση: barb·eria.

-ero Επαγγελμα: instrument·ero, vitr·ero (τζαμας).

-esc Ομοιοτητα: gigante, gigant·esc.

-ese Κατοικος: chin·ese.

-essa

  1. Ειδιοτητα, κατασταση: polit·essa, ευγενεια; trist·essa, θλιψη.
  2. Σχηματισμος θυλικου: baron·essa, cont·essa, tigr·essa.

-ett- Υποκοριστικο: opera, oper·etta; clarino, clarin·etto; disco, disch·etto; belle, bell·ette.

-ia

  1. Κατασταση: felice, felic·ia, ευτυχια.
  2. Ειδιοτητα: tolerant·ia, different·ia, existent·ia.

-ia Ειδιοτητα αλλα για επιστημινικους ορους: geolog·ia, epileps·ia, diphter·ia, monarch·ia.

-ic Ελληνικες λεξεις σε -ικος: phantast·ic, plast·ic, electr·ic.

-ide tim·ide, ντροπαλος.

-iera Δοχειο: sucro, sucr·iera; ζαχαριερα.

-iero Παραγωγικο δεντρο: amandola, amandol·iero, αμυγδαλια.

-ificar Διορθωτικο: rect·ificar, διορθωνω.

-il Επιθετο: vir·il, ανδρικος.

-in Προελευση: femina, femin·in; crystallo, crystall·in.

-ion Αποτελεσμα της μετοχης: organisat·ion, ventilat·ion, construct·ion, innovat·ion.

-isar Επεξεργασια: modern·isar, pulver·isar, galvan·isar, electr·isar.

-ismo Ταση: national·ismo, social·ismo.

-ista

  1. Οπαδος: social·ista, national·ista.
  2. Καλλιτεχνικο επαγγελμα: pian·ista, machin·ista.

-itate Ειδιοτητα: national·itate, regular·itate, qual·itate, inflammabil·itate, formal·itate.

-itude Συνωνυμο του -itate: certe, cert·itude, σιγουρια; long·itude, lat·itude.

-ive Ειδιοτητα της μετοχης: decorat·ive, definit·ive, explos·ive, product·ive, tentat·ive.

-mento Αποτελεσμα πραξης: experi·mento, funda·mento, lancea·mento.

-nde/o Πραξη που θα γινει η μπορει να γινει: examina·ndo.

-or Κατασταση: rig·or, αλυγισια.

-or Ουσιαστικο απο μετοχη: administrat·or, curat·or, audit·or, separat·or, transformat·or.

-ori Επιθετο απο μετοχη: obligat·ori υποχρεωτικος, transit·ori μεταφορικος.

-orio Οικημα απο μετοχη: laborat·orio, sanat·orio, audit·orio.

-ose Πλουσιος σε κατι: muscul·ose, volumin·ose.

-ura Πραξη απο μετοχη: signat·ura, sculpt·ura, script·ura.


Κειμενο στην interlingua:

Pro interlingua

Le possibilitate de communication e comprension inter le homines de nationes diverse es desirabile.

Ergo: es desirabile le introduction de un lingua auxiliar international.

Latino e linguas national es troppo difficile pro servir satisfactorimente como medios de communication inter le "homines in le strata". Recommendar le uso de iste idiomas o de un tal idioma non serea un solution democratic.

Le elevation a un position monopolisate de un lingua national in preferentia a omne alteres significarea un privilegio enorme (con consequentias cultural e economic) pro le nation cuje idioma es eligite. Isto non serea acceptate per le grande statos. Si on elige p. ex. anglese, le franceses, russos, germanos, hispanofonos, arabes etc. non tardarea presentar lor protestos. Conclusion: es besoniate un lingua neutral.

Latino classic es neutral, sed non solmente troppo difficile: in su vocabulario manca expressiones pro fenomenos moderne. Pro solver le problema, idealistas, sovente sin qualificationes linguistic, ha publicate circa septe centos projectos de linguas artificial. Le plus cognite es Esperanto (1887) con 25.000 personas organisate. In su vocabulario, in principio romanic, se trova un mixtura de parolas german, anglese e russo, e le 100 parolas le plus frequente es artificial e Esperanto non es legibile mesmo a polyglottos sin studio. Inter 100.000 e 200.000 solmente comprende un texto in Esperanto.

Finalmente linguistas professional se ha interessate in le problema e in 1951, post un quarto de un seculo de recerca linguistic, ha publicate Interlingua, que es un registration del vocabulario international de facto existente como un hereditage commun non solmente del milliones de romanofonos, sed de tote le mundo cultivate. Publicationes medical e scientific ha comenciate utilisar Interlingua quasi immediatemente. Le lectores comprende le textos sin studio previe.

Benvenite como membro del Union Mundial pro Interlingua!


INTERLINGUA
Instrumento moderne de communication international

Η interlingua ειναι το διεθνες λεξιλογιο συνταγμενο απο επιστημονες και συστηματικα χρησιμοποιημενο σαν βοηθητικη γλωσσα μεταξυ λαων.

Η interlingua ειναι σε αρκετο βαθμο καταληπτη σχεδον χωρις εκμαθηση απο αυτους που ομιλουν ισπανικα, ιταλικα και πορτογαλλικα (επειδη αυτες οι γλωσσες προερχονται απο τα λατινικα, την κυρια πηγη για τις συνχρονες δανεισμενες λεξεις.)

Η interlingua σε επιστημονικα κειμενα γινεται καταληπτη και απο μορφωμενους που ομιλουν αγγλικα και γαλλικα και ετσι απο τους περισσοτερους επιστημονες του κοσμου.

Η interlingua εχει χρησιμοποιηθει σε επιστημονικες εκδοσεις, κυριως ιατρικες.

Η interlingua για καθημερινη χρηση μπορει να μαθευτει ωστε να κατεχεται μεσα σε παρα πολυ λιγοτερο χρονο απο οτι χρειαζεται να μισομαθευτει μια αλλη ξενη γλωσσα. Ο ΟΗΕ εχει 6, η UNESCO εχει 8 και η Ευρωπαικη Ενωση εχει 11επισημες γλωσσες, πραγμα το οποιο ειναι γραφειοκρατικο και κοστιζει πολυ.

Η interlingua που δημοσιευτηκε το 1951, σου δινει τον διεθνη θυσαυρο λεξεων σε ατοφια μορφη και εχει ετσι μια μορφωτικη αξια αναλογη της εκμαθησης της λατινικης γλωσσας. Αφρικανικοι και ασιατικοι λαοι αποκτουν με την interlingua το κλειδι προς την λογοτεχνια και την τεχνολογια του δυτικου και ολου του κοσμου, με τον απλουστερο τροπο.

Η interlingua δεν πρεπει να συνχεεται με την εσπεραντο, η οποια απο το 1887 αγωνιστηκε σκληρα χωρις να επιτυχει λογω της ψυχολογικα αντιπαθητικηςτεχνητης κατασκευης της.


ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΜΑΘΕΙΣ INTERLINGUA

Αυξανεις την κατανοηση των ξενων δανεισμενων λεξεων και το λεξιλογιο σου οσον αφορα ασυνηθιστες αγγλικες και γαλλικες λεξεις. Μπορεις να μαντεψεις και να διαβασεις το περιεχομενο των ισπανικων και ιταλικων εφημεριδων. Συμβαλλεις ωστε καποτε να αποκτησουμε μια ουδετερη γλωσσα για την κατα νοηση μεταξυ των λαων.


[ Προφορα | Γραμματικη σε δωδεκα μερη | Ποιητικη ανθολογια του Κολλβεργ ]
[ interlingua–greco | pagina initial | greco–interlingua ]


Le Union Mundial pro Interlingua
http://www.interlingua.com