logo
Publicate per le Union Mundial pro Interlingua (http://www.interlingua.com)

Nos presenta interlingua (continuate)

Per Thomas
Create 2006-01-13 23:21

Nos presenta Interlingua (cont.)


UMI  Le sorte del latino. Un momento interessante de iste epocha era lo que on nomina le humanismo. Un elemento eminente sue era le retorno al tradition antique prechristian. Ab le puncto de vista del linguas "classic" (le latino e le greco) le humanismo habeva effectos e positive e negative. Le effecto positive era supra toto que lor peso augmentava in le vita scientific e in le education. Iste processo era adjuvate anque per que le eruditos escappante ab Byzantio in Europa Occidental portava con se multe valores del cultura de lingua grec.

Le linguas classic deveniva semper plus "vivente" anque in le senso que le scientias developpante in cadentia accelerate adoptava vocabulos pro le designation del notiones de numero augmentante quasi exclusivemente ex illos. Iste costume sembla esser rumpite solo in le ultime decennios ab que in le terminologia scientific (supra toto in le scientia de computatores) juxta le terminos de origine latin e grec le proportion de les de origine anglese comenciava augmentar rapidemente.

Ma le retorno al classicismo habeva anque un importante effecto negative. Le grande philologos del humanismo initiava un lucta acute contra le latino medieval "corrumpite" pro le restauration del normas lingual classic. Lor lucta era successose. Illes succedeva in succuter le position del latino medieval e in pervenir a que in le ambientes erudite solo le latino classic era considerate como "bon" latino. Ma isto non era apte a corresponder al exigentias del epocha.

Examinante le causas de iste inaptitude nos pote constatar le sequentes.

Primo, le obsolescentia del grammatica. Le characteristica del grammatica latin classic es le ricchessa del accidentia lo que rende possibile le libertate quasi illimitate del ordine de vocabulos e per isto le expression de nuances extraordinarimente fin e mesmo aperi le via al bravuras stilistic subtil. Ma le pensar lingual le plus nove tene le ordine le plus constricte de vocabulos pro su medio natural e pro exprimer le subtilitates trovava novelle instrumentos lingual, al formas latin del expression del nuances, in vice, illo ha devenite insensibile, mesmo illo considera le ordine libere de vocabulos in le phrases latin como confusion – in le caso le melior como un enigma a decifrar – e le ricchessa del accidentia latin – non necessari in phrases de ordine restringite de vocabulos – como ornamento superflue resultante in difficultates inutile. Le problema es augmentate anque per le structuras special del lingua latin difficilemente comprensibile al moderne pensar lingual.

Secundo, le obsolescentia del vocabulario. Con le cambiamento del vita nove notiones emerge le quales exige nove vocabulos (neologismos). Le defensores del puritate del latino, in vice, extirpeva impietosemente omne neologismo. Al mesme tempore notiones ancian perde lor actualitate – e le latino portava como carga superflue le vocabulos indicante los. Al fin, le obsolescentia del vocabulario es le connexion anque con le cambiamento del modo de reguardar le cosas, con le exigentia al ampliation o restriction del sphera de acception de certe vocabulos. Le humanistas, in vice, voleva eliminar tote le cambiamentos semantic del singule vocabulos evenite durante un millennio e medie.

Si iste aspiration violente de restauration non se habeva declarate ma, al contrario, on haberea lassate que le latino se adapta al exigentias novelle, mesmo haberea supportate iste adaptation, il es multo probabile que post su version classic e medieval anque su moderne se haberea formate.

Il es ver que in le evo moderne Рin contrasto con le universalismo e regionalismo (simultanee e complementari) del medievo Рle suprematia del nationalismo era inobviabile lo que habeva necessarimente su consequentias anque in le campo lingual: le consolidation del si-nominate linguas national Рi.e. le linguas ab le un latere conscientemente cultivate, ab le altere latere supportate per un potentia statal Рal detrimento e de un lingua supranational e del idiomas regional Рi.e. o linguas politicamente non supportate o dialectos del linguas national. (Nos non debe oblidar que le decreto de Francisco I se dirigeva non solo contra le latino ma anque Рe forsan plus accentuatemente Рcontra le idiomas regional, supra toto contra le provencial.) Nonobstante, in despecto del preponderantia de punctos de vista national, le supranationales nullemente cessava; consequentemente un latino moderne, si illo habeva existite, haberea subsistite Рmesmo si su uso se habeva restringite a un élite limitate -, tanto plus proque le majoritate de su elementos (como vocabulos docte e terminos technic) realmente ha subsistite. (Il es interessante a observar que in despecto del effortios del nationalismos anque le punctos de vista regional non dispareva e remaneva "élites" conservante le idiomas regional, mesmo si, naturalmente, a un nivello basse de developpamento.)

Il es hic a mentionar que le mania del predilection verso le latino classic occideva practicamente le latino mesmo in le ecclesia catholic roman cuje lingua official in principio anque hodie es illo. Il es un secreto aperte que in nostre dies le documentos ecclesiastic es producite originalmente in diverse linguas national e illos es traducite ja ab longe in numerose tales quando on prepara lor "official" versiones latin de linguage ridicule que pote continer solo le parolas de Ciceron e Cesare e in que notiones como le del "auto" o del "television" es exprimite non per vocabulos simple ma per circumscriptiones intricate cuje loco conveniente serea non in textos ma solo in vocabularios interpretative. Ben que si il ha un organisation inter cuje quadros le uso de un latino "moderne" o "vivente" era ben motivate, isto es justemente le ecclesia catholic.

Dunque in le manco de un "latino moderne" e in le atmosphera del nationalismo victoriose le uso del linguas national deveniva general in tote le campos del vita.

Talmente un situation curiose se produceva: durante que le latino in su forma "explicite" (i.e. como lingua independente) non era plus in uso, in su forma "implicite" (i.e. como elementos latin in le linguas national) non solo continuava viver in quasi tote le linguas europee ma illo deveniva de plus in plus ric.

Le retorno del Oriente. Le reconnexion de Europa Oriental al currente principal del civilisation europee eveniva per duo passos.

Le prime era – supra toto in consequentia del activitate del tsar Petro le Grande – le modernisation de Russia. Insimul con le reception del civilisation moderne le vocabulos del quales nos ha parlate in supra penetrava in le lingua russe.

Le secunde era le expulsion del turcos ab Europa in le dece-none seculo. Isto rendeva possibile le modernisation del populos balkanic accompaniate per le mesme processos lingual como in Russia.

Obviemente, le modernisation – o "occidentalisation" – de tote iste populos e de lor linguas – a causa del hereditage roman sia directe sia indirecte – non del toto era un processo alien a illos. Illo era plus tosto un retorno a lor radices le plus profunde.

Le diffusion del linguas europee. Le expansion del moderne civilisation europee es un phenomeno ben cognoscite. Insimul con iste expansion le linguas europee perveniva a territorios de plus in plus remote. Illos ha devenite "linguas mundial" ma non pro se mesme ma como portatores del civilisation moderne. Con un parve exaggeration nos poterea dicer que per medio de illos le "latino implicite" deveniva "lingua mundial" e illos deveniva "linguas mundial" proque illos portava e representava le "latino implicite".

Il es a pena necesse observar que durante lor expansion global le linguas europee incorporava multe vocabulos de origine le plus diverse: ab le "chocolatl" azteca usque al "yoga" sanskrite. E il es forsan superflue parlar de que alicun vocabulos ab le un o le altere lingua europee ha penetrate in quasi tote le alteres: ab le "week-end" anglese usque "sputnik" russe.

Le panorama del linguas europee. In Europa se trova plur decenas de linguas national – e alora nos ancora non ha parlate del multe idiomas regional. Totevia, ex istos il ha alicunes que durante le historia ha pervenite a un importantia major.

Primo le lingua del Renascentia, le italiano obteneva un grande autoritate ma postea isto era supplantate per le del francese que in le vita diplomatic e scientific quasi hereditava ab le latino le rolo del lingua connexive international. Extra le continente europee – ultra le francese – le significantia del linguas del potentias marin expansive e colonisante – le espaniol, le portugese, le nederlandese, le anglese – es a observar.

Ab le fin del dece-octave seculo in le continente le importantia del germano augmentava gradualmente, specialmente in le monarchia del Habsburges e in su ambiente de attraction ma anque in le paises scandinave connectite con Germania per stricte relationes cultural e economic, e mesmo in Russia. Le causa principal del diffusion del lingua german era totevia le grande progresso del vita scientific german deveniente un modello general pro tote le vita scientific del mundo.

Ab le medietate del dece-none seculo le peso anque del russo augmentava permanentemente.

Examinante le situation actual nos pote constatar que al presente le lingua europee le plus diffundite es le anglese. Multos assere que tosto o tarde iste lingua devenira le lingua universal del epocha moderne. Ben que multe signos pare reinfortiar iste assertion, on pote observar anque un processo opposite: le resistentia contra le hegemonia del anglese augmenta (le plus resolutemente in le sphera del linguas romanic).

Ben que le importantia del francese va diminuente, su rolo in le relationes international nullemente es negligibile (anque extra le territorios de orientation lingual francese) con reguardo particular al resistentia supra-mentionate contra le anglese. Il es digne a nostre attention que in le organisationes international cuje sol lingua official – in despecto del effortios del grande potentias anglophone – remaneva le francese nemo exige le introduction de ulterior linguas official durante que in illos in que ultra le francese on rendeva official anque le anglese le actiones in favor de linguas ulterior immediatemente se mitteva in marcha.

Le rolo del altere grande linguas europee es plus tosto regional ma como tal in general multo importante. Assi le del espaniol in America latin – ab le partes del sud del Statos Unite usque al Terra del Foco -, le del portugese in Brasil, le del germano in certe partes de Europa, le del russo, in vice, in le paises del Union Sovietic de un vice.

Quatro ex iste linguas – le anglese, le francese, le espaniol e le russo – ha loco inter le sex linguas official del Organisation del Nationes Unite. Le linguas semiofficial del ecclesia catholic roman – ultra su lingua official (como nos ja lo videva: impracticabile): le latino classic – es le italiano, le espaniol, le francese, le anglese e le germano. Le linguas official del foro cultural europee de 1985 in Budapest era le anglese, le francese, le russo, le espaniol, le germano e le italiano.

Le problema lingual del mundo – e respectivemente de Europa – hodierne es enorme. Le exigentia de un lingua commun del civilisation moderne es grande. Ma qual serea iste lingua? Nos videva que ni le anglese ni le latino classic es apte a iste rolo.

Ma nos videva que in le linguas europee (que pote esser representate de derecto per le septe le plus diffundite) se cela un grande hereditage lingual commun supra toto, totevia non exclusivemente latinesc. Poterea nos utilisar iste hereditage? Poterea illo forsan esser le base de un lingua construite apte a servir como lingua commun?

Un lingua construite. Poterea nos cercar le solution in iste direction? Pro poter responder iste question nos debe studiar le historia del linguas construite.

Tertie parte [0]


Adresse de fonte:
http://www.interlingua.com/nospresenta2