Skip navigation.
Home

Derivation composite

§163

COMPOSITION per prefixos como etiam per le combination de parolas complete es sovente complite IN CONJUNCTION CON DERIVATION per affixos. (Cf. §155 supra.) Un formation como infiltrar non es, parlante strictemente, un composito de 'in' plus 'filtrar', sed un derivato composite de 'in' plus 'filtro' per medio del suffixo verbal -ar. Similarmente heliocentric non es un derivato de 'heliocentro' (que non existe), sed de helio- plus 'centro' per le suffixo adjectival -ic. Additional exemplos fortuite es:

semi- cupa semicupio: banio con un sede
uni- latere unilateral
re- fresc refrescar
ad- commode accommodar

Vide etiam sub compositos numeral multiplicative (§128 supra), un categoria in le qual derivatos composite es abundante. Formationes de iste typo presenta nulle problemas special. Lor uso active como modellos pro nove formationes analoge necessita simplemente duo patronos in combination e ambe istes debe satisfacer le requirimentos pro tractos simple de modello. In consequentia, semicupio con su suffixo isolate -io non es a recommendar como un modello pro formationes additional durante que refrescar es un patrono perfecte pro repatriar (de patria), impipar [poner in su pipa] (de pipa), etc.

Nota: In compositos de iste categoria le secunde elemento exhibi a vices un cambio de thema que debe esser observate in formationes analoge. P.ex.
 mille- + anno → millennio.

§164

Un numero de substantivos e verbos rende adjectivos per un processo de derivation compositori in le qual le suffixo es le desinentia adjectival simple (-e o nihil). Exemplos es:

~ subst. adjectivo  
late collo laticolle habente collo grosse
albe flor albiflor habente flores blanc
cruce forma cruciforme habente forma de cruce
multe latere multilatere habente multe lateres
mixte linea mixtilinee habente lineas mixte
crasse lingua crassilingue habente lingua crasse
omne modo omnimode multiplice
sol pede solipede habente un sol pede
tres remo trireme habente tres remos
hamo rostro hamirostre habente rostro como hamo
unda sono undisone con sono undeante
poly- syllaba polysyllabe con multe syllabas
       
~ verbo adjectivo  
vino coler vinicole cultivante vino
melle fluer melliflue fluente como melle
saxo
 
franger
 
saxifrage
 
frangente petras;
que frange petras
verme fugir vermifuge que face vermes fugir
ventre loquer ventriloque parlante per le ventre
vive parer vivipare que parturi [produce] prole vive
igne vomir ignivome vomiente igne
carne vorar carnivore que mangia carne

etc.

Cata uno de iste formationes pote servir como le modello pro formationes additional que involve le mesme secunde elemento. Iste secunde elemento pote esser reguardate e usate como un suffixo.

Le vocal compositori es considerate parte del suffixo como illustrate in le exemplos sequente:

-iforme
gambiforme
milliforme
formate como un gamba
de un mille formas
-ilingue

acutilingue

lentilingue
habente un lingua acute;
de humor mordace
parlante lentemente
-ipede
cervipede
unipede
habente pedes como un cervo
habente un sol pede
-isone

americanisone
tonitrisone
sonante como un americano
sonante como tonitro
-icole

pinicole
capillicole
cultivante pinos
cultivante capillos
-iloque
multiloque
folliloque
parlante multo
parlante como un folle
-ipare
bufonipare
ignipare
parturiente bufones
producente igne
-ivome
injuriivome
aurivome
sputante insultos
sputante auro

etc.

Nota: Suffixos de iste sorta es formas compositori de substantivos e verbos correspondente. In tanto que tal substantivos e verbos ha lor proprie derivatos, istes pote equalmente esser usate in nove formationes parallel al typo illustrate supra. P.ex., proque -icole veni del verbo 'coler' e proque 'coler' ha derivatos como 'cultor', 'cultura', etc., il es possibile formar parallel a omne formationes in -icole alteres in -icultor, -icultura, etc. In consequentia formationes libere como
 acutilingual,
 tonitrisonante,
 pinicultura,
 multiloquentia,
 igniparente,

etc.

§165

LE PREPOSITIONES E CONJUNCTIONES include un numero de compositos que non pote servir como modellos pro formationes additional. Parlante strictemente il ha nulle construction de parolas con respecto a ulle de iste duo partes del discurso. Formas como depost, proque, malgrado, etc. es unic e non suggere ulle altere formationes parallel.

Il pote esser notate totevia que un numero de prepositiones corresponde a conjunctiones parallel in que. Exemplos es:

preposition conjunction
ante ante que
depost depost que
durante durante que
malgrado malgrado que
per perque
post post que
pro proque
salvo salvo que
secundo secundo que
ultra ultra que
viste viste que

Quando parolas como considerante, excepte, etc. es usate con functiones prepositional, le addition del conjunction que los convertera in locutiones conjunctive.
 Considerante su etate, ille es multo vivace.
 Considerante que ille es multo vetule, ille es bastante vivace.

§166

Locutiones prepositional e conjunctive es multo numerose e nove locutiones pote esser formate tanto liberemente como in anglese.
 con le exception de ...
 per medio de ...
 pro le beneficio de ...
 in respecto a ...
 supponite que ...

§167

Nota: Como dictate per requirimentos practic, il es possibile usar duo prepositiones insimul secundo le modello del anglese {in between} que differe del prepositiones composite anglese como {into} e {upon} mermente per le orthographia separate del duo elementos.
 Io va a in le foresta: Io entra al foresta.
 Io va in le foresta: Io ambula in le foresta.
 Illo cadeva a inter le libros.
 Illa te accompaniara usque a trans le montanias.

Initio del pagina