Skip navigation.
Home

Multiplicativos

§127

Le adjectivos numeral MULTIPLICATIVE es:

simple o simplice
duple o duplice
triple o triplice
quadruple
quintuple
sextuple
septuple
octuple
nonuple
decuple
centuple

§128

COMPOSITOS MULTIPLICATIVE ({half-yearly}, {threedecker}, etc.) pote esser formate liberemente secundo le modellos sequente in le quales le formas del numerales functiona como prefixos in compositos. Nota que compositos de iste categoria pote involver derivation simultanee (secundo le modello anglese {three-cornered} que es non simplemente un composito de {three} e {cornered}, sed un derivato composite de {three} e {corner} con le suffixo {-ed}). Vide etiam §§155, 163-164 infra. Le methodos de composition illustrate pote esser applicate equalmente e indifferentemente – intra le limites de necessitate practic pro nove formationes – a substantivos, adjectivos, e verbos.

Un:
uni- = un.
uni- + trinitateunitrinitate;
uni- + corno + -e (adj) → unicorne;
uni- + latere + -alunilateral;

nove formationes:
uni- + monteunimonte: monte singule;
uni- + anulo + -ateunianulate;

Nota: Le forma mono-, ante vocales mon-, es usate como un synonymo de uni- specialmente in terminos technic.

Un e un medie:
sesqui- = un e un medie.
sesqui- + planosesquiplano: biplano con un curte subplano;

sesqui- + pede + -alsesquipedal;

nove formationes:
sesqui- + tornosesquitorno: un-e-un-medie torno;
sesqui- + uncia + -alsesquiuncial: de un uncia e medie (in longor);

Duo:

bi- = duo.
bi- + cyclobicyclo;
bi- + metallo + -ismobimetallismo;
bi- + furcarbifurcar;
bi- + lingua + -e (adj) → bilingue;

nove formationes:
bi- + vita + -atebivitate: habente duo vitas;
bi- + digito + -e (adj) → bidigite: habente duo digitos;

bi- + frangerbifranger: franger duo vices;

Nota: Le forma di- es usate como un synonymo de bi- specialmente in terminos technic.

Medie:

semi- = medie.
semi- + deosemideo;
semi- + officialsemiofficial;
semi- + somno + -e (adj) → semisomne;

nove formationes:
semi- + professorsemiprofessor;
semi- + occidersemioccider;
semi- + interessantesemiinteressante;

Nota: Le forma hemi- es usate como un synonymo plus rar de semi- specialmente in terminos technic.

Tres:

tri- = tres.
tri- + foliotrifolio;
tri- + secartrisecar;
tri- + dimension + -altridimensional;
tri- + angulo + -e (adj) → triangule: habente tres angulos;

Quatro:

quadri- = quatro.
quadri- + syllaba + -e (adj) → quadrisyllabe;
quadri- + anno: year + -alquadriennal;

Nota: Le forma tetra-, ante vocales tetr-, es usate como un synonymo preferite de quadri- specialmente in terminos technic.

Cinque, sex, septe, octo, dece-duo:

penta- = cinque.
penta- + metropentametro;
hexa- = sex.
hexa- + chordohexachordo;
hepta- = septe.
hepta- + -archiaheptarchia: governamento per septe;
octa- = octo.
octa- + metrooctametro;
dodeca- = dece-duo.
dodeca- + syllaba + -e (adj) → dodecasyllabe;

Nota: Le formas penta-, hexa-, hepta-, octa-, e dodeca- es usate como mono-, di-, e tetra-; il es, specialmente in terminos technic e con le characteristica special que illos perde lor -a final ante un vocal.

Dece, cento, mille:

Compositos multiplicative que involve 10, 100, e 1000 es importante primarimente per virtute de lor uso como expressiones de unitates de mesura in le systema metric e su extensiones technologic. Multiplication per 10, 100, 1000, e 10.000 es exprimite per deca-, hecto-, kilo-, e myria- respectivemente. Le forma parallel pro multiplication per 1/10, 1/100, e 1/1000 es deci-, centi-, e milli-. Le -a e -o final in deca-, myria-, e hecto- es omittite ante un vocal initial del secunde elemento de composito. Nove formationes analoge es possibile quandocunque requirite pro necessitates technologic e pertinente. Le forma myria- pote esser usate in formationes general (non-technic) con le signification 'un grande numero de'. Un illustration traditional es:

litro:
decilitro, centilitro, millilitro,
decalitro, hectolitro, kilolitro,
myrialitro

Un formation analoge possibile es unitate:

unitate:
deciunitate, centiunitate, milliunitate,
decaunitate, hectunitate, kilounitate, myriunitate

Multe(s):

multi- = multe.
multi- + million + -ariomultimillionario;
multi- + polo + -armultipolar;
multi- + lobo + -e (adj) → multilobe;

nove formationes:
multi- + cyclomulticyclo: cyclo con plus que tres rotas;
multi- + linea + -atemultilineate: habente multe lineas;

Nota: Le forma poly- es usate como un synonymo de multi- specialmente in terminos technic. A exprimer pluralitate in le senso de multiplication per plures in vice de per multes, le forma pluri- es preferite.

§129

Le NUMERALES COLLECTIVE es formate secundo le modello de dozena con le suffixo -ena attachate al cardinales simple.

Illes arrivava in centenas.
Illos se vende in decenas
.

Nota: Un serie complete de collectivos pote haber nulle importantia practic, sed es theoreticamente possibile. Si desirate, le prime duo debe esser formate irregularmente como bina (un gruppo de duo) e trina (un gruppo de tres).

§130

NUMEROS ADVERBIAL es derivate de ordinales o per le suffixo adverbial normal -mente o per le desinentia -o que prende le loco del -e final de adjectivos: tertio, ultimo, etc.

Post toto, ille es primemente mi fratre e secundemente mi adversario politic.

Ecce tres possibilitates: Primo, mi opinion es absurde; secundo, mi opinion es theoricamente correcte, sed impractic; e tertio, mi opinion es tanto correcte como practic.

Exprimite in formas numeric, le adverbios numeral differe de ordinales in terminar in -o: 1mo, 2ndo, 3tio, etc. Vide §125 supra.

§131

Le FUNCTIONES DE NUMERALES differe pauco del usage anglese. Como in anglese on pote per exemplo dicer, 'capitulo tres' o 'le tertie capitulo'. Totevia, in le numeration de soveranos, contrari al usage anglese, cardinales appositive es usate excepte in le caso del prime ubi un ordinal substantivate sequente sin articulo es usate.

Napoleon III (Napoleon Tres)
Henrico LXVII de Reuss (Henrico Sexanta-Septe de Reuss)
Frederico I (Frederico Primo)
Catharina I (Catharina Prima)

§132

In DATAS, le die del mense es indicate per un cardinal. Pro le prime die, un ordinal substantivate es permissibile.

le 1 de januario (le un de januario) ...
le 12 de novembre (le dece-duo de novembre) ...

– Heri esseva le vinti-octo de februario e hodie es le vinti-novem.
– No, hodie es le prime de martio.

§133

Le HORA DE DIE es indicate secundo le modellos sequente:

Il es un. Il es un hora.
a un ... a un hora ...
Il es tres. Il es tres horas.
a tres ... a tres horas ...
dece e quarte ... dece horas e quarte ...
dece minus quarte ... dece horas minus quarte ...
dece e medie ... dece horas e medie ...
dece e vinti ... dece horas e vinti minutas ...
dece minus vinti ... dece horas minus vinti minutas ...

Initio del pagina