Parolas del mense

Iste consilios de como usar interlingua correctemente ha essite publicate in le magazin official del Union Mundial pro Interlingua, Panorama in interlingua.

Redaction: Thomas Breinstrup
Memora que tu pote sempre consultar le Commission Linguistic del Union Mundial pro Interlingua super questiones lingual de interlingua. Clicca in le navigation a sinistre al puncto Commission Linguistic pro ir al formulario.

Reguarda le sectiones: Errores grammatic | Un bon stilo | Le anno: saisones, menses e dies | Geographia | Numeros e cifras

Errores grammatic

Nulle negation duple
  Le habitude de usar negationes duple, como in p.ex. espaniol, non existe in interlingua. Negationes duple es false.

Ille veni sin haber facite ulle cosa (non: "sin haber facite nihil"). Io non sape ulle cosa (non: "non sape nihil"). Ille non ha date problemas a alcuno. O: Ille ha date problemas a necuno (non: "non haber date problemas a necuno").

On pote avantagiosemente rescriber certe phrases pro evitar le rarmente usate forma substantive de ulle. Assi non scribe "Ille non facerea ullo", ma: Ille facerea nihil.

Multe errores ma multo facile
  Un del errores le plus frequente es le uso incorrecte de multe e multo. Ma il non es si difficile exprimer se correctemente in interlingua.

Multe es un adjectivo e assi sempre se trova vicin a un substantivo – illo non pote star sol: Multe gratias! Io non vide multe sol hodie. Il ha multe vaccas in le prato.

Multo es un adverbio. Illo assi pote star sol o fortificar un adjectivo: Io sta multo mal hodie. On non sape multo del situation. Interlingua es un lingua multo elegante. Illa parla multo.

Comenciar es facile
  Un error sovente vidite es scriber comenciar con -mm-. Ma tote le familia – comenciar, comenciamento, comenciante – ha solmente un -m- (contrari a p.ex. commerciar = negotiar).

Medio e medietate
  Duo parolas sovente miscite per error es medio e medietate. Le medio es le puncto central, i.e. le puncto inter duo positiones, un sorta de centro. Le medietate es un de duo partes, i.e. exactemente 50 pro cento:

In le medio del urbe sta le fontana. Le medio del circulo.

Le medietate del capital esseva coperite per nubes. Da me le medietate del torta.

Accepta lo!
  Pro alcun ration, le parola "accepto" non existe in interlingua. Si on vole dar su approbation e acceptar un situation, on da su acceptation: Le Union Europee ha date su acceptation a Malta e Cypro.

Le irritante a e de ante infinitivos
  Il es ver que il ha in interlingua un certe libertate concernente le uso de preposition ante infinitivo – ma non carta blanc!

Quando un infinitivo functiona como subjecto o objecto in un phrase, illo non al mesme tempore pote esser un complemento prepositional – dunque non haber "a" o "de" ante se: Luder (= subjecto) es amusante. (= Il es amusante luder.) Io ama leger (= objecto, = lectura).

On dice assi: Il es facile apprender interlingua. Il es difficile apprender le chinese.

Le explication de isto es que "apprender interlingua/chinese" es le subjecto logic, e "il" solmente subjecto provisori, mesmo superflue. On pote dicer: Es facile apprender interlingua. Es difficile apprender le chinese.

O on pote reimplaciar "il" per "apprender interlingua/chinese": Apprender interlingua es facile. Apprender le chinese es difficile.

E si on reimplacia "apprender" per le substantivo "apprension (de interlingua/chinese)": Apprension de interlingua es facile. Apprension del chinese es difficile.

Alora il es toto obvie que illo non pote esser precedite per un preposition. Il esserea nonsenso dicer: "A/de apprension de interlingua es facile" e "A/de apprension del chinese es difficile".

Si on sape le anglese, un bon regula de adjuta pote esser: si on pote usar preposition + -ing in anglese, il es anque bon con preposition + infinitivo in interlingua (p.ex. of participating > de participar; for writing > a/pro scriber).

E pro finir le explication, ecce alcun exemplos con un preposition: Multe personas esseva fortiate a abandonar le campania. On es anque multo benvenite a ameliorar le textos.

Un bon stilo

Pone un question
  Como in omne linguas, anque in interlingua il ha numerose expressiones que simplemente se appella assi. Le causa es – como sempre – que interlingua seque le linguas fonte, e assi le expressiones international naturalmente anque existe in interlingua.

Assi on pone un question: Io ponera (le) questiones. Io vole poner te alcun questiones. E alora on responde o da responsas.

Abbreviation adjuta
  Anque in interlingua expressiones multo usual es sovente abbreviate. Assi p.ex. es per exemplo. E i.e. es isto es.

Un abbreviation causa confusion in su forma extendite, i.a. – inter altere(s).

Argh, que es que?
  In omne linguas, il ha parolas cuje orthographia es multo simile le unes al alteres. Interlingua es nulle exception.

Le bon nova es que il non ha multes de tal parolas. Dunque il non es si difficile apprender los correctemente.

Un prime trio es secunda, secunde, secundo. Un hora consiste de 60 (sexanta) minutas, e cata minuta consiste de 60 secundas. – Le prime es numero uno, le secunde es numero duo, e le tertie es numero tres. – Secundo le jornal (i.e. judicate de lo que on lege in le jornal) le tempore essera bon hodie.

Un altere gruppo que pote confunder es isto: camion – camino – cammino. Un camion es un automobile pro transportar merces. Le camion usa le cammino (le via, le strata) pro arrivar a su destination. Le camino es un loco in le casa, ubi le foco pote arder pro calefacer le cameras; ma le camino es anque le construction al summitate del casa, del qual veni le fumo del foco.

Finalmente, il ha le gruppo con capillo(s) – cappello – cappella. Al capite, le majoritate ha capillos brun, rubie, blanc o in altere nuances. Multe seniores porta un cappello sur le capite, que illes leva pro le belle senioras. Le cappella es un parte del ecclesia o un choro/orchestra de ecclesia.

Pro esser toto precise...
  Expressiones de indicar le tempore precise pote esser difficile in omne linguas. Le nuances es minimal, e on misce le expressiones, proque illos sovente es multo similar.

Al puncto significa "precisemente" o "al tempore": Le traino veni al puncto (i.e. exactemente al hora indicate in le horario).

Si on es preste a facer qualcosa immediatemente, on es super le puncto (de qualcosa): Ille es super le puncto de levar se (i.e. ille se leva in un breve momento).

Si on de facto ha comenciate facer lo que on dice, on es in acto de facer lo: Le autoritates es in acto de controlar lo (i.e. illos lo controla in iste momento).

Toto super tote e omne
  In principio, tote e omne ha le mesme signification, a saper le numero total: Tote personas in le casa debe levar se. Omne personas in le casa debe levar se.

Ma tote es le sol a usar, quando il tracta de un numero singule: tote su familia (non: omne...), tote isto es belle (non: omne), tote lo que tu ha dicite es ver (non: omne).

Pro indicar un total on usa toto: Toto es in ordine. Io non sape del toto. Illa ha comprendite toto. E toto anque es un parola que fortifica un expression: Ille es toto confuse (= totalmente).

Si on parla de un gruppo e non adde un substantivo, tote/omne functiona como un substantivo e assi debe haber un -s final pro indicar le plural:

Salutes a totes! Salutes a omnes! Ha totes arrivate? Es omnes presente?

"Haber" in expressiones
  Multe expressiones quotidian in interlingua usa le verbo haber, sempre con un substantivo sequente. Isto es un poco differente de plure altere linguas. Le optime consilio es apprender iste expressiones frequente de memoria – illos es multo utile.

Il ha... (qualcosa) es probabilemente le plus frequente de tote expressiones.

Si on erra, on ha torto. Assi il non es correcte lo que on dice. Tu ha torto.

Si on desira mangiar, on ha fame. Si on desira biber, on ha sete: Io ha sete. Ha tu fame?

Haber loco significa que qualcosa occurre. Un session ha loco in cinque minutas.

Durante le hiberno on debe esser caute pro non haber frigido. Alteremente on debe remaner in le lecto, proque on es malade: Mi marita ha frigido.

Si on debe hastar, on ha pressa: Tu fratre ha pressa.

Al anniversarios, on conta le etate. Io ha 40 annos es de facto Io ha 40 annos de etate, ma normalmente on exclude de etate.

Plus o minus
  Le prime persona gania le cursa, e le ultime es le perditor. Le persona, qui veni justo ante le ultime, es le penultime. E numero tres del fin es le antepenultime.

Quanto a grandores, il ha le pais le plus grande e le pais le minus grande.

Sovente on compara le grandores, per exemplo de paises. Le pais le plus grande es numero un. Le pais le secunde plus grande numero duo, e le tertie plus grande numero tres. On usa alora le cifras ordinal pro exprimer le grandores relative.

In le altere fin, il ha le pais le minus grande. Si on conta de illo, on assi trova le pais le sexte minus grande (lo que es de facto Liechtenstein, ma isto es un altere historia).

On usa assi anque le cifras ordinal pro le comparation inter le parve paises.

Ascoltar musica
  Nove inventiones technic crea nove parolas, anque in interlingua, que seque le developpamento natural del linguas que livra le vocabulario a interlingua, a saper anglese, germano, francese, espaniol, portugese, italiano e russo. Un apparato multo popular pote sonar musica conservate in forma digital in un formato special que le computatores pote leger, i.e. MP3 (pronunciate m-p-tres). De facto, le abbreviation plus correcte es MPEG-3, ma in practica solmente MP3 es usate.

Le apparato per le qual on ascolta su musica in forma digital, es appellate un lector MP3 (sin "de"). On pote assi apportar su Samsung lector MP3, quando on curre o es in le traino e desira ascoltar musica o lectura registrate.

Un question de stilo
"Ma proque ha il plure vocabulos pro le mesme parola – isto non es logic."

Assi ha remarcate multes durante le tempores, post que on ha narrate que interlingua es a 100 pro cento regular e natural.

A prime vista, isto anque es irritante. Ma alora on discoperi le charme de illo. Es ver que on risca deber apprender duo vocabulos pro le mesme parola, ma isto significa que on pote haber su proprie stilo, quando on scribe o parla interlingua. E isto es multo practic, quando on scribe o traduce cantos!

Il ha un serie de parolas (non multes – alcun manatas al maximo) que ha le mesme signification. Alcun exemplos:

nunc	ora
hic	ci
illac, ibi	la
etiam	anque
ergo	dunque
jam	ja
nunquam	non jammais
semper	sempre
an	esque
opera	obra
disveloppar	developpar

On pote dicer que le columna sinistre es le parolas classic (o latin) e le columna dextere le parolas moderne.

Un bon stilista non misce le manieras de exprimer se. Pro isto, on pote recommendar usar primarimente un del columnas, ma sin miscer los.

Le anno: saisones, menses e dies

Le parola del mense
  Le parola del mense in realitate non es un titulo genial de un rubrica in un magazin que appare omne duo menses (non: cata duo... e non: omne secunde...). Panorama es un revista bimestral que appare cata bimestre.

Menses minor
  Un septimana ha su nomine secundo le septe (7) dies. In interlingua, tote le dies es scribite con minusculas – parve litteras initial – mesmo si le nomines refere a planetas e deos del mythologia ancian:

lunedi, martedi, mercuridi, jovedi, venerdi, sabbato, dominica.

Anque le nomines del dece-duo (12) menses es con minusculas:

januario, februario, martio, april, maio, junio, julio, augusto, septembre, octobre, novembre, decembre.

Le prime data a memorar
  Quando on scribe litteras, on sempre indica le data. E illo es sempre scribite per cifras – le cifras cardinal. Pro isto il ha nulle puncto o altere marcas post le cifra. Illo es pur:

le 2 (pronunciate: duo) de junio, le 13 (pronunciate: dece-tres) de maio, le 24 (pronunciate: vinti-quatro) de decembre.

Pro le prime die del mense on pote alternativemente usar le cifra ordinal:

le 1 de octobre (pronunciate: le prime de octobre o le un de octobre – ma sempre sin puncto o altere marcas post le cifra).

Le curso del anno
  Le anno ha quatro saisones (le parola saison es pronunciate in francese): primavera, estate, autumno, hiberno – mesmo si le anno de facto comencia per le fin del hiberno. Januario e februario es le ultime duo del tres menses hibernal (le prime es decembre).

In le hiberno, le frigido significa que per exemplo ursos se cela in lor cavos pro dormir. Illos hiberna. Illos va in hibernation. Illos dormi lor somno hibernal – in le paisage hibernal ... durante le noctes (e dies!) hibernal.

Annos par e impar ... e bissextil
  Justo ante que le primavera (= le prime ver) comencia, nos experientia omne quatro annos que februario ha 29 dies. In tal caso, nos es in un anno bissextil. In annos normal, februario ha solmente 28 dies.

Le anno bissextil es sempre un anno par que pote esser dividite per quatro (per exemplo 2000, 2004, 2008), non un anno impar (per exemplo 2003, 2005, 2007).

Brrrr!
  Le hiberno es un del quatro saisones: primavera, estate, autumno e hiberno. Le temperatura cade, e il es frigide. Si on non es attentive, on risca haber frigido.

Quando le aqua gela, illo deveni glacie. E il pote esser frigide como glacie.

Si on apprecia cosas sucrate, on pote comprar un gelato. Ma mesmo si le temperatura in illo anque es multo basse, illo non pote devenir "frigide como gelato".

Salutes pro le Anno Nove
  Bon Anno Nove! Isto es un expression in interlingua. Le anno sempre es bon – forsan proque nos non ancora sape lo que illo apportara? E le Anno Nove sempre es con majusculas (grande litteras) initial – le contrari se appella minusculas, sempre con le accento al secunde syllaba: majuscula – minuscula.
   On pote totevia allargar le expression e desirar un multo bon e successose Anno Nove!

Geographia

Un poco de geographia
  In le Atlantico nord es situate le Insulas Feroe. Illos es parte del regno Danmark e se appella in danese Færøerne. Le population consiste de feroeses, qui parla feroese. Nota le differentia inter le nomine del insulas e le population/lingua.

Anque parte de Danmark es Groenlandia (in danese: Grønland, le pais verde), ubi le groenlandeses parla groenlandese que es un lingua inuit e assi non del toto in familia con danese o feroese.

Le grande mundo
  Geographia es fascinante. E naturalmente locos geographic anque ha lor nomines in interlingua, quando il tracta de locos plus cognoscite. Ci es alcun locationes famose:

# le Turre Eiffel in Paris (NB: non Turre "de" Eiffel)
# le Dea del Libertate in New York
# le Crimea in Moscova (dice: Crimea, e memora sempre le articulo definite le)
# Stonehenge in Grande Britannia (pronunciate in anglese)
# Acropole in Athenas (dice: Acropole)

Numeros e cifras

Scriber cifras – con o sin puncto
  Grande cifras es difficile a leger – in omne linguas. Pronuncia ora 34.786 sin facer un pausa pro pensar! (Illo es trenta quatro milles septe centos octanta-sex – legeva tu isto sin errores?)

Pro facilitar le lectura del cifras, on adde un puncto pro indicar le milles. Isto es non un comma e non un spatio ma un puncto. E assi on habera 1.435, 78.300, 265.789 e mesmo 1.965.000 (un million novem centos sexanta-cinque milles).

Le sol e singule irregularitate de isto es in annos. Nos assi ha justo comenciate 2007 (non 2.007!), mesmo si le pronunciation es duo milles e septe. In tres annos nos habera 2010, duo milles e dece, sempre sin le puncto.

Decimales correcte
  Quando on vole esser plus precise, on indica le cifras con decimales. On simplemente adde un comma (dunque contrari al maniera britannic-american).

Assi le precio pote devenir 1.456,55 (primo un puncto pro indicar le milles, pois un comma pro indicar le decimales), i.e. mille quatro centos cinquanta-sex comma cinquanta-cinque.

Cifras correcte
  Un error classic es oblidar le parve de in le expression un million de libros, duo milliones de euros etc. Ma illo debe esser presente.

Le signo % pote esser pronunciate pro cento o per cento, – pro cento sembla esser le plus usual. Le expression significa que le totalitate es sempre cento (100), dunque cento sempre es in singular: 3,6 pro cento, 80 pro cento etc.

Ma quando on scribe un cifra con decimales, le decimales (que sole esser in plural) decide: 0,85 grados Celsius, 1,24 kilo(gramma)s etc.

---

Errores typic - e como evitar los

  Iste angulo linguistic continua monstrar exemplos de errores de messages in interlingua, trovate in Internet. Quando on scribe messages in interlingua, un bon consilio es leger los a alte voce ante inviar los. Assi on trova sovente errores orthographic, parolas mancante e errores linguistic.

Exploder - face exploder
"Il esserea facile navigar un nave al costa de Nove York e exploder un device nuclear."
   On pote dicer que un bomba explode, ma in iste caso le equipage del nave face exploder le bomba.
   Le parola device es un parola anglese que non es international. Il se tracta hic de un mechanismo.
   In le "Concise English-Interlingua Dictionary" de Gopsill/Sexton on trova:
DEVICE (apparatus) apparato, dispositivo; (heraldry) devisa; (means) expediente
   Dunque:
   Il esserea facile navigar un nave al costa de Nove York e facer exploder un mechanismo nuclear.

Participios presente de biber/audir
"Le personas es bebente bira e audinte musica."
   Le parola beber non existe in interlingua. Le verbo es biber. Le participio presente es dunque bibente.
   Le participios presente del verbos in -ir fini in -iente. Dunque non audinte, ma audiente.
   Preferibile in iste phrase es totevia le uso del verbo ascoltar. Dunque:
   Le personas es bibente bira e es ascoltante musica.
   O de maniera plus simple:
   Le personas bibe bira e ascolta musica.

Assistentia al formas correcte
"Le assistante nove del ferrato recipeva su prime lection...."
   Le verbo assister da assistente e non "assistante".
   Ferrato es un termino chimic, que indica un sal, p.ex. ferrato de sodium. Le ferrator es le persona qui labora in un ferreria.
   Dunque:
   Le assistente nove del ferrator recipeva su prime lection...

Io debeva attender
"Alora io debeva attende."
   Le ultime parola es un infinitivo, que debe haber dunque su forma correcte in -r: attender.
   On vide iste perdita del -r final del infinitivo sovente in textos de anglophonos.
   Dunque:
   Alora io debeva attender.

Un lection de leger"Io ha lectate vostre message"
   On trova le radice lect... in parolas como lectura, lector, lection. Ma le verbo es leger.
   Dunque:
   Io ha legite vostre message.

Memora le subjecto
"Si alicuno de vos vole collaborar, primemente debe subscriber se."
In le secunde parte del phrase le scriptor ha oblidate le subjecto:
Si alicuno de vos vole collaborar, primemente on (o: ille) debe subscriber se.

Adverbios in -mente
"Per favor excusa me que io ha scribite incorrecte."
Le ultime parola determina le verbo scribite. Illo es dunque un adverbio:
Per favor, excusa me que io ha scribite incorrectemente...

Infortunatemente
"... sed infortunamente io non ha accesso a iste lista."
Le adverbio se deriva del adjectivo infortunate. Dunque:
... sed infortunatemente io non ha accesso a iste lista.

Un vista critic al adjectivos
"Un communication cultural e political..."
Il ha un serie de adjectivos in anglese que ha un suffixo duple: -ic e -al, p.ex. crit-ic-al, pract-ic-al, polit-ic-al. In interlingua il ha: critic, practic, politic. Dunque:
Un communication cultural e politic...

Nulle distinction inter indicativo e subjunctivo
"Io non me memora haber usate le parola merda, ben que illo sia possibile, si tu lo dice...."
In interlingua non existe formas differente pro distinguer inter le indicativo e le subjunctivo. In interlingua le forma sia es usate pro exprimer le imperativo del verbo "esser", p.ex: sia benvenite! sia contente! Dunque:
Io non me memora haber usate le parola merda, ben que illo es possibile, si tu lo dice...